समुद्र घोडा

(शुभांगी पासेबंद)


या समुद्र किनारी, राहणे, जगणे मला, जमले अथवा जमले नाही, मी आज पंचवीस वर्षांची झाले. हा किनारा ते तो किनारा चा दोन किनार्‍यांमध्ये पोहणे मला छानसे कधी जमले तर, कधी जमलेच नाही. पण आज मी जो अनुभव सांगणार आहे, तो ज्ञात अज्ञाताच्या उंबरठ्यावरचा आहे. आज या जंगलात माझा वाढदिवस साजरा करायला कुणीच नाही. मी येथे साधारण दहा वर्षांपूर्वी आले. समुद्र किनार्‍याचा इंचन् इंच मी ओळखते. टोटेना गार्डनमध्ये मी या पुतळ्या मागच्या, डोंगरावरील एका गुहेत राहते. पुढे एक तलाव आहे तेथील एका झाडावर सुगरण पक्ष्यांची अनेक घरटी असलेली झाडे होती, आहेत. एका काळ्या कुळ्या, दगडाचा एका चौथऱ्यावर बसवलेला, निग्रो राजाचा पुतळा होता. या ठिकाणी, पक्षी निरीक्षणासाठी, सहलीला यायचो. तंबु ठोकून राहायचो. त्या झाडाला आम्ही मैत्रिणी, पूर्वी पिशव्या टांगायचो. फिरायला जावून परत, यायचो तेव्हा सुगरण पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने गजबजलेल्या त्या झाडाला घरट्याचे झाड असे म्हणायचो. त्यापुढे दोन अंतर समुद्र होता. (पश्‍चिमेला) समुद्र किनारी, या टेकडीवर गोड्या पाण्याचा तलाव होता. ‘हो गोंधळू नका!’ नीट सांगते. येथून पन्नास किमी. वरील शहरातील चहा कंपनीच्या कर्मचारी वसाहती मध्ये मी आई वडिल भावासोबत राहायचे. एका इंग्रजी माध्यमांच्या भारी शाळेत जायचे. सर्व काही तसे ठीकच होते. आई, माझ्या भावाचे अधिक लाड करीत असे. माझा राग-राग करीत असे. पण बाकी सर्व ठीकच होते. ही चहाची वसाहत अंधश्रद्धांनी भरली होती. टोटेन गार्डन भुताटकीची मानली गेली होती. मी टीनएजर झाले. आमचा शाळेतील,स्वप्नाळु सरऴ मैत्रिणीचा एक मोठा ग्रुप होता. कधी कधी तर आम्ही शाळा बुडवून सहलीला, सिनेमाला जात असू. रेलवेगाडीत चढून मन मानेल तिथे जात असू. निर्भया, दिशा घटना तेव्हा देखील घडत, पण बेधडक होतो. किशोर वय होते. खोटे बोलून एके दिवशी, आम्ही, नेहमी, सहलीला यायचो, तसेच टोटेन गार्डन मध्ये आलो. इथे सहलीला आल्यावर दिवसभर मजा केली. संध्याकाळी शाळा सुटायची वेळ होताच सर्वजण ,रस्त्याचे दिशेने पळत सुटले. मी निग्रोच्या पुतळ्यापर्यंत गेले. पण मला पुढे काट्यांमधून पळता येईना. मैत्रिणी भराभर पळत होत्या. पळत दूरवरून जाणारी रेल्वे गाडी, पॅसेंजर त्यांनी पकडली असावी.


इथे अंधारात, आता माझे कसे होणार? झपाटलेल्या या टोटेन बागेत आम्ही का आलो? इथून मी घरी कधी जाणार? घरच्यांना तर या सहलीचे माहीत नव्हते. गळा काढून मी जोरात रडायला सुरुवात केली. रडून मी त्या निग्रोच्या टोटेमच्या पुतळ्याच्या जवळच्या, गोल दगडी पायर्‍यांवर झोपी गेले, सकाळी झोपेतून उठल्यावर मला वाटले, माझ्या घरचे, निदान आई, बाबा मला शोधायला येतील. कारण मित्र त्यांना, मी मागे राह्यल्याचे सांगतील .वाट बघितली, वडिल कारने मला घरी नेतील. पण 3/4 दिवस उलटून गेले. तरीही कुणीही इथे टोटेन गार्डनमध्ये येवून मला नेण्याचे लक्षण दिसेना. मी जवळपासची फळे खावून, कसेबसे राहत होते. शाळा बुडत होती. कशीतरी दिवस काढत होते. घरी, मित्र कंपुत, मी नकोशी होते का? या मैत्रिणी तरी लबाड बघा, येईनात. काय हे!


समुद्रावरची खारी हवा . भुताटकीने भरलेले टोटेन गार्डन, भिती, डास, ताण मी चार दिवसांनी, खूप आजारी पडले. शब्द तोंडातून येईना. ग्लानी येई , पळून चपलेतून माझ्या पायात काटे बोचल्याने, मी पुतळ्याच्या जवळपास वावरत होते. 8-10 दिवसांनी एके दिवशी पुन्हा माझ्या मैत्रिणींचा कंपू गाडीने इथे आला. त्यांनी मला हाका मारल्या , मला बरेच शोधले, पण निग्रोच्या पुतळ्यामागे मी आहे हे त्यांना काही केल्या कळलेच नाही. संध्याकाळ पर्यंत जवळ पास शोध घेवून, "कुठे हरवली ही अशी ?"म्हणत भिरभिरल्या. मी सापडत नाही बघून मित्र मैत्रिणींचा कंपु, आतून किंचित नाराज, पण खिदळत, ‘भूताने खाल्ले मला’ म्हणून शोधायचे थांबवून घरी निघाला. मी पाय दुखत असूनही पावले रक्ताळलेली, असूनही जीवापाड पळून, त्यांना गाठायचे ठरवले. या समुद्रकिनारी, जंगलात, पुन्हा शहरात, घरी, कुटुंबाजवळ जाण्याचा हा शेवटचा मार्ग, शेवटचा दुवा होता. मनुष्यवस्तीत जायची संधी होती. पण निग्रोच्या पुतळ्याने हात वर, करून मला घट्ट धरून ठेवले. मी ओरडून मैत्रिणींना हाका मारल्या पण त्या कुण्याच्याच कानी पडल्या नाहीत. निग्रोचा पुतळा जोरात हसला. मी पुन्हा ग्लानीत गेले, पार घाबरून जोरात विव्हळू लागले. आवाज विचित्र काढून रडू लागलो, पक्षी ओरडू लागले. हा आवाजाचा कल्ला ऐकून, घाबरून माझ्या एका मैत्रिणीने वळून मागे बघितले पण कुणीच दिसेना. निग्रोचा दूरवरचा पितळा पाहून ती घाबरली. हातातली बॅग, खाऊ, कपडे टाकून ती पळून गेली. यावेळी येताना ,त्या कंपूने मारुती व्हॅन सामान भरून गाडी आणली होती. मी थोडीशी चालून गेले. असते तर गाडीतून मी चहा वस्तीतील घरी, समाजात, नेहमीचे आयुष्यात, घरी सहज जावू शकत होते. मी जोरजोरात सर्व मैत्रिणींच्या मित्रांच्या नावाने हाका मारल्या. भूत भूत ओरडत किंचाळत ती मुले, पुढे,पुढे पळू लागली. सोबत आणलेली गाडी तिथेच सोडून, तो कंपू दूरवर पळून गेला. मागच्यावेळी, मी प्रथम ईथे मागे उरले होते, तेव्हा, जी रेल गाडी, जी पॅसेंजर ट्रेन, त्या कंपूनी पकडली होती. ती पकडून तो कंपू चहा वस्तीवर परत गेला. माझ्या परत घरी जाण्याचा मार्ग खुंटला.


या जंगलात मी आता एकटीच उपाशी मरणार होते. मी हताश झाले. निग्रोच्या पुतळ्याने आपला हात धरला, खांदा पकडला आहे, हे लक्षात येताच गारठले किंचाळी मारून बेशुद्ध पडले.

पुन्हा जाग आली तेव्हा पुतळ्यातला टोटेन निग्रो मला शुद्धीत आणण्याचा प्रयत्न करीत होता. टोटेनने मला दूध ब्रेड दिले. मी शुद्धीवर आले होते. पण बेशुद्धीचे नाटक करून मी ते खाल्ले मला हळुहळु नंतर जाग येतेय, मी शुद्धीवर येतेय असे दाखवले. टोटेन निग्रो परत पुतळ्याची अ‍ॅक्शन घेवून उभा राहिला.


मी आळोखे पिळोखे देत उठले. समुद्राच्या लाटांच्या आवाज ऐकू येत होता. भरतीची वेळ, संध्याकाळ