निर्णय



रात्रीचा तीन वाजले होते.एकदाचे पॉवर पॉईंट प्रेझेन्टेशन पूर्ण करून अजयने लॅपटॉप बंद केला . आज गणपती विसर्जन , बाहेर रस्त्यावर सकाळपासून गणपती विसर्जनाच्या मिरवणूकीची धामधूम चालू होती .ढोल ,ताशा आणि डीजे वरील गाण्यांचा कर्णकर्कश आवाज, आणि त्यावर बेधुंद होऊन नाचणारी तरुणाई, प्रचंड कोलाहल चालला होता. उत्तररात्र झाली तरी अजून मिरवणुका चालूच होत्या.डोके बधीर झाले होते नुसते. त्याला मात्र प्रोजेक्टच्या या डेड लाईन मुळे बाहेर डोकावायलासुद्धा वेळ मिळाला नव्हता . उद्या त्याच्या पहिल्या प्रोजेक्टचे प्रेझेंटेशन होते. कंपनीत जॉईन झाल्यापासून चार महिने रात्रंदिवस काम करत होता तो या प्रोजेक्टवर. उद्याचे प्रेझेंटेशन कसे होते याचे खरे तर खूप टेन्शन आलं होतं.



गादीवर आडवे होऊन त्याने दमून डोळे मिटले, तशी घरची मखरातील साजिरी गणपतीची मूर्ती डोळ्यासमोर उभी राहिली . दरवर्षी तो किती मनापासून मखर आणि सजावट करत असे‌ . दहा दिवस पाहुण्यारावळयांनी घर कसे गजबजून जाई. नवीन धोतर सदरा व जरीची टोपी घातलेले प्रसन्न बाबा,काका, आजोबा , भरजरी साडीतल्या आई , काकू,आत्या,आजी आणि सर्व भावंडांनी मिळून म्हटलेल्या झांज,टाळांच्या गजरातील आरत्यांचे सूर कानात घुमत राहिले.



रत्नागिरी जिल्ह्यातलं, संगमेश्वरमधलं परचुरी , हे निसर्गाच्या कुशीत पहुडलेले अजयचे गाव. आजोबा गावाचे खोत होते .तालेवार, श्रीमंत बागायतदार घराणे , चौसोपी घरामागचा संपूर्ण डोंगर त्यांच्याच मालकीचा . आंबे,नारळीपोफळी, काजू , फणस , साग, रातांबे,ऐनाच्या झाडांनी हिरवागार झालेला. भाताची खाचरं, गाईगुरांनी गोठा भरलेला , राबायला गडीमाणसे , नदीपल्याड जायला स्वतःची होडी असे समृद्ध , सुखसंपन्न असे आयुष्य.



अशा सुखात नाहतच अजयचे बालपण सरले. अभ्यासात अतिशय हुशार होता तो.रत्नागिरी कॉलेजमधून उत्तम मार्कांनी कॉम्प्युटर इंजिनिअरिंग ची पदवी घेतली . कॅम्पस युनिव्हर्सिटीमधून त्याला लगेच जॉब मिळाला.कॉग्निसन्स कंपनी , विरारमधील एक नावाजलेली कंपनी होती ती. खूप खुश होता तो . त्याच्या या यशामुळे घरातले सर्वजणही आनंदात होते. पण घरापासून इतक्या लांब चाललाय म्हणून काळजी आणि थोडीशी नाराजी होती .पण मुलाच्या उज्वल भवितव्यासाठी त्यांनीही त्याला परवानगी दिली. डोळ्यात खूप सारी स्वप्न घेऊन तो मुंबईला आला . स्वतःच्या बुद्धिमत्तेच्या जोरावर उत्कृष्ट करिअर घडवायचे होते त्याला .



कंपनीत जॉईन झाल्यावर तो उत्साहाने काम शिकून घेऊ लागला. असेच चार महिने गेले.पण मायेच्या उबदार घरट्यात वाढलेले अजयचे संवेदनशील मन ,मुंबईच्या कोरड्या ,आत्मकेंद्रित जगात काही केल्या रमेना. कोकणातल्या सुखसंपन्न घरातील सुरक्षित कोशात वाढला होता तो .बाहेरच्या जगातील टक्केटोणपे,छक्केपंजे यापासून अनभिज्ञ असा तो कोवळा तरुण .त्याचे बाकीचे सहकारी आयटी कल्चरमध्ये पुरते मुरलेले होते. तसा अजय खूप बुद्धिमान होता खरा ,पण इतरांसारखे बॉस च्या पुढे पुढे करणे ,पोटात एक ओठावर एक असं वागणे हे मात्र त्याला काही जमत नव्हता.त्याच्या गावी राजपुत्रासारखा थाटात वाढला होता तो. त्यामुळे हुजरेगिरी करण्याचा पिंडच नव्हता त्याचा. वेगवेगळ्या राज्यातून आलेले बहुभाषिक सहकारी होते तिथे. गटबाजीच्या राजकारणात त्याला जाणून-बुजून एकटे पाडले जात होते. त्यात कामाचे प्रेशर पण खूप होते. त्याने जीव तोडून मेहनत करून केलेल्या प्रोजेक्टचे सगळे श्रेय त्याच्याबरोबरच्या दुसऱ्याच सहका सहकाऱ्याने लाटले होते. याचा प्रचंड मानसिक धक्का बसला त्याला. प्रयत्न करूनही कंपनीतील गलिच्छ राजकारणाशी आणि मुंबईच्या वेगवान रुटीनशी त्याला सांधा जोडून घेता येईना.या मायानगरीतील माणसांच्या प्रचंड कोलाहलात राहूनही आतून अगदी एकटा-एकटा पडला होता तो .घरातील मायेच्या माणसांच्या आठवणींनी कासावीस झाला होता. हिरव्यागार निसर्गाच्या कुशीत वाढलेल्या अजयचा लोकलमधील गर्दीत उग्र घामाच्या दुर्गंधीत जीव गुदमरत होता. . हापूस आंब्याचा घमघमाट , पिकलेल्या काजूबोंडांचा उग्रमधुर गंध, रानजाईचा गंध मनात दरवळत होता.स्वतःच्या मातीची, आणि मायेच्या माणसांची ओढ लागून कासावीस झाला तो. शेवटी रजेचा अर्ज टाकून तो गावी पोचला.



शास्त्री नदीच्या दुसऱ्या किनाऱ्यावर त्याचं घर. परसूला हाकारा घालताच तो होडी घेऊन आला ."बरं हाय ना धन्यानू" असं मायेने विचारत त्याने होडी वल्हवायला सुरुवात केली. किनाऱ्यावरच्या नारळी-पोफळीची प्रतिबिंबे पाण्यावर हेलकावत होती .वल्ह्याचा डुबुक डुबुक आवाज ,थंडगार पाणी आणि पिकलेल्या भात खाचरांचा वास छातीत भरून घेत तो ताजातवाना झाला.



नारळी-पोफळीच्या गर्द छायेत विसावलेले चौसोपी छान मोठे घरकुल, ओसरीवर चकचकित काळ्याभोर रंगाचा, सागवानी लाकडाचा प्रशस्त झोपाळा झुलत होता. त्यावर आजोबा अडकित्त्याने सुपारी कातरत बाबांशी गप्पा मारण्यात रंगले होते.दारासमोर गोमयाने सारवलेले प्रशस्त अंगण होते. लाल कौलांनी शाकारलेला गायी वासरांनी भरलेला गोठा होता . संध्याकाळची वेळ ,गोठ्यात गाईंच्या धारा काढण्यात गडीमाणसे गुंतली होती. परसूचे चिमुकले बाळ अंगणभर लडिवाळपणे रांगत ह़ोते.बाळकृष्णच जणू. घराचे नांदते गोकुळ झालेले.



आज नव्याची पूनव होती . घराच्या चौकटीला आई नव्या भाताच्या लोंब्यांचे आणि आंब्याच्या पानांचे तोरण बांधत होती. आज तो जवळजवळ सहा महिन्यांनी मायेच्या घरकुलात परत आला होता .पाणावल्या डोळ्यांनी आजीने त्याच्यावरून भाकर तुकडा ओवाळून टाकला.धाकटे शुभम आणि मंजू त्याला लाडाने बिलगले. झोपाळ्यावरच्या आजोबांना त्याने वाकून नमस्कार केला .तशी त्याला पोटाशी धरताना शीतल अश्रूंचे दोन थेंब त्याच्या केसात पडले. तगमगणारा त्याचा जीव शांत झाला . मग सगळ्यांनी मिळून नव्या धान्याची पूजा केली. एकत्र पंगत बसली.केळीच्या पानावर आईच्या हातचा गरमागरम भात ,वालाचं बिरडं पोटभर खाऊन तो तृप्त झाला. चुलीवर मंद आचेवर आटवलेले दूध पिऊन तो अंगणात आजीच्या मांडीवर विसावला. पोटभर गप्पा रंगल्या. आजीचा सुरकुतलेला मायाळू हात केसातून फिरत राहिला.मग आभाळातला कोजागिरीचा चांदवा त्याच्या डोळ्यात कधी उतरला ते कळलंच नाही त्याला.



पहाटे घंटेच्या किणकिणत्या आवाजाने त्याला जाग आली .आई भक्तीभावाने तुळशीवृंदावनातल्या तुळशीमाईची पूजा करत होती. झाली का रे झोप असं विचारणाऱ्या तिला हसून होकार देत तो उठला. आणि आडावर आंघोळीसाठी गेला ‌. तिथं वाडीतल्या बायकांची डोईवर हंडेकळ