"वैभवसंपन्न आमचे कोकण"


कोकणचे नाव निघाले की, माझे मनपाखरू

स्वप्नांच्या हिंदोळ्यावर स्वार होऊन, कोकणच्या आठवणींमध्ये कसे रमून जाते हे कळतही नाही.

निसर्गाच्या सौंदर्याचा वरदहस्त लाभलेले, असे हे आमचे कोकण, एकदा भेट देऊन गेलेल्या पर्यटकाला परत परत येण्यासाठी खुणावत असते. इतकी अफाट नैसर्गिक संपत्ती कोकणला मिळाली आहे. हिरवेगार डोंगर-दर्या, समुद्र, नद्या तसेच शेतीसाठी सुपीक जमिन, माड-पोफळी, आंबा-काजू-फणस, रानमेवा, सागरी-मत्स्य उत्पादन अशा उपजतच मिळणाऱ्या स्रोतामुळे कोकणचे वैभव खुलून दिसते.

जेथे नजर जाईल तेथे पावलागणीक, प्रत्येक गावाच्या वेशीवर विस्तीर्ण अशा पटांगणाच्या आवारात, अवाढव्य अशी देखण्या व आखीव बांधणीची मंदिरे आपले लक्ष वेधून घेतात व नकळत आपली पाऊले मंदिरात देवाचे दर्शन घेण्यासाठी वळतात.



कोकणच्या मातीशी माझी व माझ्या यजमानांची नाळ अगदी घट्ट विणली गेली आहे. गेल्या वीस वर्षांपासून वर्षातून दोनदा न चुकता आम्ही कोकणात दहा दिवसांच्या मुक्कामाला जात असतो. मुख्यतः ह्यामागे "देवदर्शन" हा एक व पूर्णतः रुटीन कामातून बदल व्हावा हा दुसरा उद्देश डोळ्यासमोर ठेवून आम्ही कोकणात जात असतो. आमचे सगळ्यात आवडते ठिकाण म्हटले तरी चालेल.


ऑक्टोबर व एप्रिलमध्ये यजमानांच्या क्लासला रजा असल्याने, त्यासुमारास आम्ही योग्य नियोजन करून, पहिल्याच दिवशी जाताना-येतानाची टू-टायरची तिकिटे बूक करून ठेवतो. नाशिकसाठी ठराविकच कोटा उपलब्ध असल्याने, त्याची खबरदारी घ्यावी लागते, म्हणजे आपला प्रवास सुरवातीपासून शेवटपर्यंत सुखकर होतो. तेव्हा कुठलीही सहल किंवा प्रवासासाठी योग्य नियोजन असणे खूप आवश्यक आहे, नाहीतर सहलीची किंवा प्रवासाची मजा किडकिडी होऊन, त्याचा मनस्तापच जास्त होतो. तसेच पैसेही वाया जातात.

आम्ही नाशिक ते मुंबईला टॅक्सीने तडक सी.एस.टीला (शिवाजी टर्मिनस) जातो. तेथून रात्री अकरा वाजता "कोकणकन्या" निघते. टू-टायरचा प्रवास असल्याने अतिशय सुखकर होतो. सकाळी दहापर्यंत "सावंतवाडी रोड" स्टेशनला गाडी बहुदा येते. सकाळी आमचे गंतव्यस्थान येण्याआधी गाडीतच नाश्ता वगैरे आटपून घेतो. सावंतवाडीरोड स्टेशनच्या बाहेर पडले की रिक्षातून डायरेक्ट "साईश" हाॅटेलवर उतरतो. वारंवार आमच्या फेऱ्या होत असल्याने, आता जवळ-जवळ तेथील सगळेच आमच्या चांगल्या परिचयाचे झाले आहेत. त्यामुळे नेहमीची आमची रूमही आधीच बुक केलेली असते.



स्टेशनवरून हाॅटेलवर येतानाचा प्रवासच मनाला इतका ताजातवाना करून जातो की, तेव्हाच मनाशी पक्का विचार केलेला असतो, आता दहा दिवस आपण सगळे काही विसरून केवळ कोकणच्या मातीशी एकरूप व्हायचे.

आंघोळ वगैरे उरकून, फ्रेश झाल्यावर, पोटपूजा करण्यासाठी आम्ही "नार्वेकर" ची घरगुती खानावळ, जी हाॅटेलपासून जेमतेम शंभर मीटरवर आहे, तिथे मांसाहारी जेवण अतिशय उत्तम मिळते तिथे मस्तपैकी भरपेट जेवण करतो.

मुख्य सांगायचे म्हणजे कोकणातील सगळी ठिकाणे आमची ठरलेली आहेत, त्यामुळे आपलेपणाची वागणूक मिळते. "साईश" हाॅटेल रहाण्याचे ठिकाण, नाश्त्यासाठी "गणपुले", मांसाहारी जेवण "नार्वेकर", शाकाहारी जेवण "साधले मेस" आणि मंदिरात जाण्यासाठी किंवा फिरण्यासाठी "बांदेकर" रिक्षावाले अशी सगळी मंडळी बांधून ठेवलेली असल्याने सोयीचे पडते.



आम्ही दहा दिवस, कोकणात असेपर्यंत, सकाळी नाश्ता केला की फिरायला बाहेर पडून, हाॅटेलच्या जवळच एस्टी स्टॅन्ड आहे, तेथे जाऊन रोज वेगवेगळ्या बसमध्ये बसून जवळपासच्या गावांत फेरफटका मारून, जेवायच्या वेळी नार्वेकरच्या खानावळीत येऊन, पोटपूजा करून हाॅटेलवर येऊन आराम करत असू. संध्याकाळी परत सावंतवाडी शहराची शान असलेल्या "मोती तलाव" वर पायी फिरायला जात असू. हाॅटेलवर येताना आमचा "नेवगी कोल्डड्रींक" कडचा थांबा ठरलेला असे. तेथे वेगवेगळ्या प्रकारच्या आईस्क्रिमची चव तर कधी माझा आवडता "फालुदा विथ आईसक्रीम" तर कधी "सोडालिंबू सरबत " अशा जंगी पेयाची मजा रोज न चुकता लुटत असू. तसेच "तारा" हाॅटेलच्या शेजारीच छोटेसे हाॅटेल आहे, तेथील समोश्याची चव तर अप्रतिम असते. आतापर्यंत माझ्यातरी खाण्यात असे समोसे आलेले नाही. रोज हाॅटेलवर येताना आम्ही पार्सल घेऊन येत असू व रूमवर त्याचा आस्वाद घेत असू.

मोती तलावाकाठी बसून, तलावातील मोठमोठ्या माशांची पोहण्याची मजा बघत टाईमपास करत असू. तलावात मगरींचेही वास्तव्य आहे.



"सावंत" राजघराण्याचा राजवाडा हा सावंतवाडी शहराच्या वैभवाची साक्ष देत आजही मोठ्या दिमाखात उभा आहे. आजही "सावंत" राजघराण्याचे वंशज तेथे वास करीत आहेत, त्यामुळे तेथील परिसर आणि राजवाडा व्यवस्थितरित्या जतन केलेला आहे. पर्यटकांना ठराविक वेळी राजवाडा पहाण्यासाठी खुला केला जातो. शहराची दुसरी शान असलेले ठिकाण म्हणजे " नरेन्द्र डोंगर" होय. डोंगराच्या पायथ्याशी सावंतवाडी शहर वसलेले आहे. डोंगरावरून संपूर्ण "सावंतवाडी" शहराचा सुंदर नजारा दिसतो. तेथे दगडात असलेले मारूतीचे सुंदर मंदिर आहे. डोंगरातून पाण्याचा नैसर्गिक झरा वाहतो. तेथील वातावरण अतिशय आल्हाददायक असते.

सावंतवाडीमध्ये ऐन मोक्याच्या ठिकाणी, कळसूलकर हायस्कूल शेजारी व मासळी मार्केटच्या समोरच "सालईवाड्यात" माझ्या आजोबांचे घर होते. आमच्या लहानपणी कोकणात आई-बाबांबरोबर जात असू, तेव्हा आम्ही सगळी भावंडे खूप मजा करत होतो. आता सगळेच मुंबईला स्थाईक असल्याने, फारसे कोणाचे जाणे होत नाही. सावंतवाडीचा नवीन "मासळी मार्केट" मुंबईसारख्या मोठ्या शहराला सुध्दा मागे टाकेल, इतका सुंदर रचना करून बांधलेला आहे. सावंतवाडी हे शहर तर लाकडी खेळणी आणि लाकडी वस्तूंसाठी जगप्रसिद्ध आहे. कोकणचे वैभव हे कोकणी लोकांमुळे टिकून राहीले आहे. मुळातच काटक व स्वाभिमानी, अशी ह्यांची ख्याती आहे. वरून फणसासारखे कडक पण आतून गर्यासारखे मऊ व गोड, हे कोकणी माणसाच्या स्वभावाचे वैशिष्ट्य आहे.



एक दिवस आमचे ठरलेले रिक्षावाले "बांदेकर" ह्यांच्या बरोबर आमच्या मूळपुरूषाच्या दर्शनाला "परूळे" गावी जातो. प्रथम माझा सासरचा देव "आदिनारायण" च्या मंदिरात जाऊन त्याचे दर्शन घेतो. सावंतवाडी शहरापासून साधारण 30 कि.मी. अंतरावर सासर-माहेर