शरपंजरी भीष्म "बाबा"



बघता बघता वर्ष सरले ही!


आज आपोआपच गतपटलावरची स्मृतिचित्रे फेर धरून सुंदर नृत्य करत आहेत..एकेक आठवणी ताज्या होत आहेत...हा ही खूप सुखद अनुभव आहे…


बाबांची एकेक गोड आठवण आठवतेय..


अगदी माझ्या शाळेत नाव घालण्याचा प्रसंग ही लख्ख आठवतोय..जसं कळत वय सुरू झालं, तो प्रसंग...मी अंजली पण शाळेत नाव घालताना बाबांनी परत एकदा बारसं केलं, आणि नरेंद्र म्हणजे मोठा भाऊ माझा, त्याची भगिनी म्हणून अस्मादिकांचे निवेदिता हे नामकरण पार पडलं…..आज बाहेरच्या जगात मला याच नावाने ओळखतं होते....


दयानंद कॉलेजचे माजी प्राध्यापक


कै.डॉ .प्रा.प्रभाकर पांडुरंग पाठक हे माझे वडील. आई ही त्याच कॉलेजची माजी प्राध्यापक होती.आम्ही तीन भावंडे. मोठा नरेंद्र,मधला रवींद्र आणि धाकटी मी अंजली. आम्हीं वडिलांना बाबा म्हणत असू.


बाबांना सर्व गोष्टींची आवड होती. संगीत ऐकणे,नाटक-सिनेमा बघणे, फिरणे, व्यायाम, सायकलिंग या सर्व गोष्टींची आवड होती… बहुदा संपूर्ण भारत ,नेपाळ,कुवेत ही बघून झाले त्यांचे.कधी आई बरोबर,तर कधी PHD निमित्त…! वयाच्या 65 व्या वर्षी त्यांनी ट्रीप मध्ये असताना गंगा नदी पोहून पार केली...बरोबरचे सहप्रवासी आणि आई नावेत होते तर हे नदी पोहुन पार करत होते…. तब्येतीने या वयात ही एकदम फिट होते. वयाच्या अंतापर्यंत डायबेटीस,बी पी बिल्कुल आसपास ही फिरकले नाही त्यांच्या. वयाच्या 70 पर्यंत तरी औषधे कधी ही घेतली नाहीत त्यांनी. बाबांना संगीताची गोडी होती ,म्हणून शास्त्रीय संगीतांच्या असंख्य कॅसेट,आणि व्हिडीओ कॅसेट त्यांच्याकडे होत्या...आज आमच्या कडे दिल्यात पण जमाना बदललाय... त्यांना फोटो काढण्याचे विलक्षण वेड होते.त्याकाळी कॅमेरा घेऊन आमचे आणि सर्व पाठक कुटुंबियांचे फोटो काढून,विविध अल्बम तयार केले होते ...आज त्याच आठवणी त्यांच्यामुळेच सर्वांकडे आहेत. असे रसिक बाबा मला मिळाले म्हणून मी प्राउड फील करते.



बाबांनी त्याकाळी लव्हमॅरेज करून 60 वर्षे सुखाने संसार केला. जीवनाचे अनेक चढउतार अनुभवले , अनेक समस्यांना तोंड दिले….मी तर म्हणते समस्या हेच त्यांचे जीवन बनले होते...संसाराच्या ऐन तारुण्यात आईचा मोठा अपघात होऊन आई दिव्यांग झाली होती...बाबांनी अशा कठीण प्रसंगात आईच्या आणि नातेवाईकांच्या आधारे आपला संसार पुढे आणला...आमची तिघांची उच्च शिक्षणे केली...आणि आम्हां तिघांना मार्गस्थ केले...रिटायरमेंट झाल्यावर पुढची आईसोबत भारत भ्रमण स्वप्ने ते पूर्ण करत होते हळूहळू. पण .... नियतीला ते मान्य नव्हते...अचानक एके दिवशी प्रचंड कंबर दुखीने खाली कोसळले...आणि दोन दिवसात जानेवारी 2003ला त्यांचे मणक्याचे ऑपरेशन झाले आणि ऑपरेशन फेल जाऊन बाबांचे दोन्ही पाय कायमचे लुळे पडले…...खूप मोठा धक्का होता तो सर्वांनाच…..


बाबा तर पार कोलमडले ….इतके वर्ष आईचा एक पाय आणि ते.. असे तीन पायांची गाडी ते चालवत होते...पण आता?......खूप मोठा यक्ष प्रश्न होता….


आईने खूप वेगवेगळे उपाय,मालिश करून बघितले... अनेक वर्षे…..पण सर्व प्रयत्न निरर्थक ठरले…आणि सत्य मान्य केले..


कसे बसे कुबडी वर तर कधी वॉकर वर आपली मार्गक्रमणा करू लागले….


बाहेर पडायचे सर्व मार्ग एकाकी बंद झाल्याने त्यांनी वाचनाकडे मन वळवले….आणि वाचता वाचता लेखनाची ही गोडी लागली.


आणि त्यांनी गोंदवलेकर महारांजांच्या आशीर्वादाने त्यांचे चरित्र लिहून पूर्ण केले...त्याला प्रसिद्धी मिळाली,पुरस्कार ही मिळाला…..आणि हाच महाराजांचा आशीर्वाद आणि संकेत समजून त्यांनी पुढे अनेक पुस्तके लिहिली. 50 च्यावर त्यांनी पुस्तके लिहिली आणि अनेक पुस्तकांना मोठमोठे पुरस्कार प्राप्त झालेत..




आईची खंबीर साथ आणि प्रथम परीक्षक व प्रथम वाचक म्हणून तिची खूप साथ मिळाली..2003 ते 2019 पर्यंत ते पूर्ण बेडवरच होते आणि ही लेखन साधना करत ते आपली जीवन मार्गक्रमणा करत होते…2006 ला आई बाबांनी सोलापूर सोडले ते कायमचेच...परत एकदा तरी सोलापूरला जाऊन यायचे होते त्या दोघांना पण परतीचे मार्ग बंद झाल्याने, त्यांचे ते स्वप्नच ठरले...असो!



दयानंद कॉलेज हे त्यांचे कार्यक्षेत्र होते…. तिथे त्यांनी आपले एक स्थाननिर्माण केले होते… सर्वांचे लाडके प्रोफेसर होते. कॉलेज लायब्ररीत तर ते खूप रमायचे… पुस्तकांवर मुलांसारखे प्रेम करायचे. पुस्तकांची काळजी ही तितकीच प्रेमाने घ्यायचे… घरात एक लायब्ररी ही होती त्यांची.. असंख्य पुस्तके होती आमच्या घराच्या लायब्ररीत.. त्यात मोठमोठ्या व्यक्तींची चरित्र,लेख संग्रह, आध्यात्मिक, राजकीय, अशी हिंदी आणि मराठी पुस्तके होती . पुस्तकाला खाकी कव्हर घालून व्यवस्थित त्यावर सुवाच्च अक्षरात त्याचे नाव लिहिलेले असायचे... आज ही त्यातील काही पुस्तके माझ्या कडे आहेत त्यांच्या हस्ताक्षरात. सोलापूर सोडताना आणि आयुष्याचा शेवट जवळ आलाय हे कळल्यावर या दोन्ही वेळी त्यांनी आपली पुस्तके आपल्या विद्यार्थ्यांना ,काही लायब्ररींना आणि काही गरजूंना, स्नेह्यांना त्यांनी प्रेमाने पुस्तके भेट दिली आहेत.. बाबा आणि पुस्तके हे एक समीकरणच होते असे म्हणणे वावगे ठरणार नाही..ते कुणाशीही कोणत्या ही पुस्तका बद्दल भरभरून बोलत...त्यांचे लेखक आणि त्यांची पुस्तके आणि त्या पुस्तकातील संदर्भ हे सगळे मुखोद्गत होते….भरभरून बोलायचे ते… मला तर वेळोवेळी हे पुस्तक वाच..ते पुस्तक वाच… कादंबऱ्या वाच,चरित्रे वाच म्हणून सतत लेखकांची नावे सुचवीत...बरीचशी आणून ही देत किंवा पाठवत होते...वाढदिवसाला हमखास एखादे पुस्तक असायचेच...वाचन लिखाणाची गोडी त्यांनीच मला लावली..त्यात आईचा ही मोठा हात होता, हे ही स्मरणकुपीत आहे बरं!




बाबांना मी "शरपंजरी भीष्म" असे म्हणायला एक कारण आहे. महाभारतात अर्जुनाच्या बाणांनी विद्ध झालेले पितामह भीष्म जवळ जवळ ५८ दिवस शरपंजरी पडले होते! महाभारताचे युद्ध तर केवळ १८ दिवसच लांबले आणि भीष्मांना मात्र ५८ दिवस असं खितपत पडावं लागलं. परंतु अंती शरपंजरी पडल्यावर त्यांना कळेना की त्यांच्या हातून असे कोणते पातक कोणत्या जन्मात घडले, ज्यामुळे आता त्यांना हे क्लेश सहन करावे लागत होते. याविषयी श्रीकृष्णाने त्यांना मदत केली जेणेकरून त्यांना नीट आठवण व्हावी .आणि त्यांनी सर्पाचे उदाहरण दिले.एकदा वाटेत एक सर्प निपचित पडलाय असे समजून त्यांनी बाणाच्या टोकावर धरून बाजूच्या झाडीत भिरकावला आणि नेमका तो काटेरी वनस्पतीवर पडला,दुर्देवाने तो जिवंत होता.आणि हालचाल करून अधिक जखमी होत मृत पावला.त्याचीच ही पूर्वजन्माच्या कर्माच